मुख्यमंत्री बळीराजा शेत-पाणंद रस्ते योजना 2026: शेतापर्यंतचा रस्ता आता होणार पक्का आणि पारदर्शक!

नमस्कार शेतकरी भाऊ-बहिणींनो!

पाऊस पडला की तुमच्या शेतापर्यंत जाणाऱ्या चिखलाच्या रस्त्याचं कसं होतं? ट्रॅक्टर अडकतो, माल वाहतूक करताना मेहनत दुप्पट होते, आणि बाजारात माल नेण्यासाठी वेळेचा मोठा त्रास होतो. ही समस्या फार जुनी आहे. पण आता यावर सरकारने ठोस तोडगा काढला आहे – मुख्यमंत्री बळीराजा शेत-पाणंद रस्ते योजना.

ही योजना २०२६ मध्ये काही महत्त्वाच्या बदलांसह अधिक प्रभावी झाली आहे. चला, जाणून घेऊया या योजनेची सविस्तर माहिती – नवे नियम, अर्ज प्रक्रिया, अतिक्रमणावर कारवाई, आणि शेतकऱ्यांना नेमके काय फायदे होणार.

---

ही योजना नेमकी आहे काय?

मुख्यमंत्री बळीराजा शेत-पाणंद रस्ते योजना ही महाराष्ट्र सरकारची महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेचा उद्देश ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांना बारमाही वापरण्यायोग्य रस्ते उपलब्ध करून देणे आहे. शेतातून थेट बाजारापर्यंत माल नेण्यासाठी, शेती यंत्रसामग्री सहजतेने हलविण्यासाठी, आणि शेतमालाची वेळेवर वाहतूक व्हावी यासाठी हे रस्ते अत्यंत गरजेचे आहेत.

ही योजना ७ डिसेंबर २०२५ रोजी झालेल्या मंत्रिमंडळ बैठकीत निर्णयाने अस्तित्वात आली. २०२६ च्या अर्थसंकल्पातही या योजनेचा समावेश करण्यात आला असून, शेतकऱ्यांच्या विकासासाठी ही एक महत्त्वाची घोषणा मानली जात आहे. Mukhyamantri Baliraja Shet-Pandan Rasta Yojana

---

२०२६ मधील नवे बदल: काय झालं नवीन?

२०२६ मध्ये या योजनेत अनेक महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आले आहेत. ७ जानेवारी २०२६ च्या शासन निर्णयानंतर १८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुधारित मार्गदर्शक सूचना (Corrigendum) जारी करण्यात आल्या. चला, हे बदल समजून घेऊया:

१. समितीत आता पाच प्रगतशील शेतकरी

सर्वात महत्त्वाचा बदल म्हणजे आता प्रत्येक विधानसभा क्षेत्रस्तरीय समितीत पाच प्रगतशील शेतकऱ्यांचा समावेश बंधनकारक करण्यात आला आहे. या शेतकऱ्यांची निवड कृषी विभागाच्या यादीतून केली जाईल आणि अंतिम मंजुरी जिल्हाधिकारी देतील.

याचा अर्थ – योजनेच्या नियोजनापासून अंमलबजावणीपर्यंत आता शेतकऱ्यांचा थेट सहभाग असेल. कोणत्या रस्त्याला प्राधान्य द्यायचे, कुठे काम व्हायला हवे, यावर शेतकऱ्यांचा आवाज ऐकला जाईल.

२. समितीच्या रचनेत बदल

• सह-अध्यक्षाची नियुक्ती: विधानसभा क्षेत्रस्तरीय समितीत महसूल मंत्री एक सह-अध्यक्ष नियुक्त करतील.

• आमदारांचा समावेश: जिल्हास्तरीय समितीत पालकमंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखाली त्या जिल्ह्यातील सर्व आमदार आणि विधानपरिषद सदस्यांचा समावेश असेल.

• जिल्हाधिकाऱ्यांना अधिकार: विधानसभा क्षेत्रस्तरीय समिती गठित करण्याचा अधिकार आता जिल्हाधिकाऱ्यांना देण्यात आला आहे.

३. अंमलबजावणी यंत्रणेत विस्तार

रस्त्यांच्या कामासाठी आता अधिक यंत्रणांना सामावून घेण्यात आले आहे:

• ग्रामपंचायत

• पंचायत समिती

• जिल्हा परिषद बांधकाम विभाग

• प्रधानमंत्री व मुख्यमंत्री ग्रामसडक योजना विभाग

• MMRDA, PMRDA, NMRDA, CIDCO या महानगर विकास प्राधिकरणांचाही यात समावेश

४. तांत्रिक मान्यतेची पद्धत

आता कामांच्या तांत्रिक मान्यतेसाठी टप्पेदार अधिकार निश्चित करण्यात आले आहेत:

• उपविभागीय अभियंता: २५ लाख रुपयांपर्यंतच्या कामांना मान्यता देऊ शकतात.

• कार्यकारी अभियंता: २५ लाख रुपयांपेक्षा अधिक किमतीच्या कामांना मान्यता.

५. निविदा आणि देयके

• क्लस्टर पद्धत: २५ किलोमीटरपर्यंतचे क्लस्टर तयार करून निविदा काढता येतील.

• लॉटरी पद्धत: जिल्हास्तरीय समितीने पात्र ठरवलेल्या कंत्राटदारांपैकी लॉटरीने निवड केली जाईल.

• देयके दोन टप्प्यात:

  • ८०% – उपअभियंत्याकडून प्राथमिक प्रमाणपत्र मिळाल्यानंतर (यासाठी स्थानिक शेतकऱ्यांची पुष्टी आवश्यक)

  • २०% – कार्यकारी अभियंत्याकडून अंतिम तपासणीनंतर Mukhyamantri Baliraja Shet-Pandan Rasta Yojana