लेक लाडकी योजना’ (Lek Ladki Yojana) ही महाराष्ट्र सरकारची एक महत्त्वाकांक्षी योजना आहे, जी १ एप्रिल २०२३ पासून सुरू करण्यात आली. या योजनेअंतर्गत आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील मुलींना जन्मापासून ते १८ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत एकूण ₹१,०१,००० ची आर्थिक सहाय्यता दिली जाते .
📌 योजनेचा उद्देश
या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट खालीलप्रमाणे आहेत :
मुलींच्या जन्मास प्रोत्साहन देऊन मुलींचा जन्मदर वाढविणे
मुलींच्या शिक्षणास चालना देणे
बालविवाह रोखणे आणि मुलींचा मृत्यूदर कमी करणे
कुपोषण कमी करणे
शाळाबाह्य मुलींचे प्रमाण शून्यावर आणणे
📋 पात्रता निकष (Eligibility)
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे :
| निकष | तपशील |
|---|---|
| जन्म तारीख | १ एप्रिल २०२३ नंतर जन्मलेल्या मुली |
| राशन कार्ड | पिवळे (अंत्योदय) किंवा केशरी (BPL) राशन कार्ड धारक कुटुंब |
| कौटुंबिक उत्पन्न | वार्षिक उत्पन्न ₹१ लाखापेक्षा कमी असावे |
| निवास | कुटुंब महाराष्ट्राचे स्थायिक रहिवासी असणे आवश्यक |
| संतान सीमा | योजनेचा लाभ कुटुंबातील पहिल्या दोन मुलींनाच मिळेल. (जुळ्या मुली असल्यास अपवाद) |
| बँक खाते | महाराष्ट्रातील बँकेत आधारशी जोडलेले खाते असणे आवश्यक |
💰 आर्थिक सहाय्य (रक्कम व वेळापत्रक)
लाभार्थी मुलीला वेगवेगळ्या टप्प्यांवर खालीलप्रमाणे रक्कम दिली जाते :
| टप्पा | संधी / वयोगट | मिळणारी रक्कम |
|---|---|---|
| पहिला टप्पा | जन्म (जन्म नोंदणी नंतर) | ₹ ५,००० |
| दुसरा टप्पा | पहिलीत प्रवेश (शाळा सुरू करताना) | ₹ ६,००० |
| तिसरा टप्पा | सहावीत प्रवेश (माध्यमिक शाळा) | ₹ ७,००० |
| चौथा टप्पा | अकरावीत प्रवेश (उच्च माध्यमिक) | ₹ ८,००० |
| पाचवा टप्पा | १८ वर्षे पूर्ण (अविवाहित व शिक्षण घेत असल्यास) | ₹ ७५,००० |
| एकूण सहाय्य | जन्म ते १८ वर्षे | ₹ १,०१,००० |
विशेष अट: १८ वर्षांनंतर मिळणाऱ्या ₹७५,००० साठी मुलीचे अविवाहित असणे आणि शिक्षण घेत असणे अनिवार्य आहे. ही अट बालविवाह रोखण्यासाठी ठेवण्यात आली आहे .
📄 आवश्यक कागदपत्रे
नोंदणीसाठी खालील कागदपत्रांची आवश्यकता असते :
मुलीचे जन्म प्रमाणपत्र
माता-पित्यांचे आधार कार्ड
पिवळे / केशरी राशन कार्ड
कुटुंबाचे उत्पन्न प्रमाणपत्र
निवास प्रमाणपत्र
माता-पित्यांचे बँक खात्याचे पुस्तक (आधार लिंक्ड)
अर्जदाराचा फोटो
📝 अर्ज कसा करावा?
ऑनलाइन पद्धत: महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत पोर्टल वर जाऊन ‘लेक लाडकी योजना’ निवडा आणि सर्व माहिती भरून कागदपत्रे अपलोड करा .
ऑफलाइन पद्धत: जवळील आंगणवाडी सेविका, ग्राम पंचायत किंवा पंचायत समिती कार्यालयात जाऊन अर्ज करता येतो .
महत्त्वाचे: या योजनेसाठी कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया (नसबंदी) प्रमाणपत्र ही काही प्रकरणांमध्ये अनिवार्य अट आहे .
⚠️ महत्त्वाच्या सूचना
योजना केवळ गरजूंसाठी: ही योजना फक्त पिवळ्या/केशरी राशन कार्डधारक आणि वार्षिक उत्पन्न ₹१ लाखापेक्षा कमी असलेल्या कुटुंबांसाठी आहे .
इतर योजनांशी गल्लत करू नका: ‘लेक लाडकी’ ही मुलींसाठीची दीर्घकालीन बचत योजना आहे. ‘माझी लाडकी बहीण’ योजना वेगळी आहे, जी २१ ते ६५ वयोगटातील महिलांना दरमहा ₹१,५०० देते .
पडताळणी सुरू: सरकारने अलीकडेच या योजनेंतर्गत अनधिकृत लाभार्थी हाताळण्यासाठी मोठी पडताळणी मोहीम राबवली आहे. यामध्ये e-KYC पूर्ण करणे अनिवार्य आहे .
अधिक माहितीसाठी आपण जवळील आंगणवाडी केंद्र किंवा जिल्हा महिला व बालविकास कार्यालयाशी संपर्क साधू शकता.